aydınlatma (ışık)

Moderator

Işığın Özellikleri

Parlaklığı

Işığın şiddetinin, yoğunluğunun bir ifadesidir. Pozometre (ışıkölçer) ile ölçülür. Konunun aydınlatılması, konu ile ışık kaynağı arasındaki mesafeye bağlı olarak değişir. Bu oran, aydınlatma şiddetini ifade eder. Aydınlatma şiddeti konu ile ışık kaynağı arasındaki uzaklığın karesi ile ters orantılı olarak değişir.

Rengi

Işığın rengi renkli fotografçılık için çok önemlidir. İnsan gözünün ışığa ve renklere karşı göstermiş olduğu tolerans nedeniyle her türlü ışık kaynağında cisimleri gerçek renklerine yakın renklerde görürüz. Fotograf filmleri gözümüz kadar yetenekli değillerdir. Dolayısıyla filmler ışık kaynağının baskın rengi ne ise fotografı o renge boyarlar. Örneğin ev ampulü altında standart bir film (günışığı filmi) ile yapılan çekimlerde fotograflar turuncuya, flüoresan lamba ışığı altında yapılan çekimlerde ise fotograflar mavi yeşil renge boyanırlar. Bu durum farklı ışık kaynaklarının farklı renk sıcaklıkların sahip olmasından kaynaklanır.

Kontrast

Cisimleri aydınlatan ışığın cisim üzerinde yarattığı en açık ve en koyu noktalar arasındaki yoğunluk farkıdır. Işık kaynağının noktasal olması, konuya yakın olması, direkt gelmesi kontrastı arttırıcı etkenlerdir. Işık kaynağının geniş bir yüzey olması, konuya uzak olması, yansıyarak veya süzülerek gelmesi ise düşük kontrast etkisi yaratır. Güneşli bir hava, direkt flaş ışığı konuları yüksek kontrasta taşırken, bulutlu havalar, flaşın tavandan veya duvardan yansıtılması ile konular düşük kontrastlı aydınlatılırlar.

Yönü

Işığın yönü konu üzerinde oluşan gölgenin pozisyonunu ve yoğunluğunu belirler. Genel olarak ışığın yönünü 5 ana başlık altında inceleyebiliriz. Bunlar;

Cephe Işığı

Konunun önden aydınlatılmasıdır. Fotografçıların sevmediği ışık türüdür. Üçüncü boyut etkisi tamamen ortadan kalkar ve fotograflar sıradanlaşır. Makine üzerine takılan flaş ışığı, güneşi tam arkaya alarak çekilen fotograflar tipik cephe ışığı fotograflarıdır. Tam cephe ışığı yerine yarı cephe ışığı tercih edilmelidir. Böylece üçüncü boyut etkisi bir miktar hissedilir. Yarı cephe ışığı ile konunun büyük bir bölümü aydınlanacaktır, gölgede kalan kısımlar fotografa derinlik katacaktır. Kontrast ışıklı ortamlarda çekilen yarı cephe ışığı fotograflarının gölgelerinde hiçbir detay alınamazken, ışığın kontrastlığının düştüğü zamanlarda gölgelerde detay almak mümkün olur.

Tepe Işığı

Işık kaynağı konunun tam üzerindedir, konunun gölgesi tam altına düşmektedir. Öğle güneşi ve tavan ampulü altında çekilen fotograflar tepe ışığı fotograflarıdır. Kısa ve keskin gölgeler oluşturmaları, düşey yüzeylerin aydınlatılamaması, kontrastın fazla olmasından dolayı fotografçılar tarafından tercih edilmez

Yanal Işık

Işık kaynağının konuyu sağından veya solundan aydınlatması durumudur. Işık kaynağı konuyu tam sağından veya tam solundan aydınlatıyorsa tam yanal ışık, cepheye yakın ise cephe yanal, arkasında aydınlatıyorsa ters yanal, tepeye yakın ise tepe yanal ışık denir.

Ters Işık

ışık kaynağı konunun tam arkasında ise buna ters ışık denir. Ters ışık fotografları zor fotograflardır, ışığı ölçmek ve doğru kullanmak neticesinde etkili fotograflar çekilir. Ters ışık konuyu siyah beyaza indirger, ayrıntılar kaybolur ve konu siluete dönüşür. Konunun tam ters ışıkla aydınlatılması neticesinde sadece dış kenarlarında ince beyaz ışık çizgileri oluşur. Bu durumda obje tamamen siyaha gömülür. Tam ters ışık yerine yarı ters ışıklar tercih edilerek derinlik hissi kuvvetlendirilir. Dokulu yüzeylerde, yüzeyin dokusunu abartılı bir biçimde ortaya çıkartmak için yarı ters ışık kullanılır.

Alttan Gelen Işık

Diğerlerinden farklı olarak alttan gelen ışık doğada rastlanması pek mümkün olmayan ışık şeklidir. Konu tam alttan gelen ışık ile aydınlanır, sinemada korku sahnelerinde kullanılan bu ışığı kullanmak tepe ışığını kullanmak kadar zordur. Fotografta genelde stüdyoda cam çekimlerinde kullanılır.

Moderator

Işığın Formları

Direkt

Işığın, kaynağından çıktıktan sonra hiçbir engelle karşılaşmadan konu üzerine geldiği formdur. Bu tür ışık, yüksek kontrast ve parlaklık yaratır.

Yansıyan

Işığın kaynağından çıktıktan sonra, doğal yada yapay yollarla yansıyarak konu üzerine geldiği formdur. Bu tür ışık konu üzerinde düşük kontrastlı bir etki yaratır.

Yaygın

Işığın belli bir süzgeçten geçirilerek, konunun aydınlatıldığı formdur. Bulutlu havalar ve stüdyo fotografçılığında kullanılan çeşitli yumuşatıcı malzemeler bu ışığa örnek gösterilebilir.

Işık Türleri

Doğal Işık

Güneş noktasal ışık kaynağı olmasına rağmen dünyadan çok uzakta olduğu için ışınları birbirine paraleldir. Dolayısıyla üzerine dik açıyla ışık düşen cismin gölgesi (yeryüzünden ne kadar uzaklaşırsa uzaklaşsın), kendisi ile aynı büyüklüktedir.

Yapay Işık

Doğal ışık olan güneşin dışındaki tüm ışık kaynakları yapay ışık olarak adlandırılır. Evlerde kullandığımız ampuller, flüoresanlar, flaş ışığı gibi birçok yapay ışık kaynağı bulunur.

Fotograf tekniğinde her ışık kaynağının kendine has özellikleri vardır. Işık kaynaklarının değişik bir aydınlatma gücü olduğu gibi verdikleri ışığın renk kaliteleri de farklıdır. Işık kalitesi renkli fotografı en çok ilgilendiren konudur. İnsan gözü, uyum kabiliyetinden dolayı bu ışık kaynaklarının verdiği ışığı beyaz ışık olarak görür. Beyaz ışık mavi, yeşil ve kırmızı renkteki ışıkların birleşmesinden meydana gelmiştir. Fakat her ışık kaynağı saf beyaz ışık veremez. Bazı ışık kaynaklarının yapılarından dolayı beyaz ışığı meydana getiren mavi, yeşil ve kırmızı renkler arasında dengesizlikler olur. Neticede bir ışık kaynağının verdiği beyaz ışık şeklinde görülen ışınlar mavimsi veya kırmızımsı olabilirler. Muhtelif ışık kaynaklarındaki ortalama renk dağılımı yandaki tabloda görüldüğü gibidir.

KELVİN isimli bir bilgin yaptığı çalışmalar sonunda bizim kullandığımız Santigrat Derece Sistemi'nin fizikte değişmeyen bir kavramdan başlaması gerektiğini ortaya atmış. Kelvin, yaptığı çalışmalar sonunda değişmeyen mutlak bir sıfır derecesi olduğunu ve bunun santigrat sistemine göre sıfırın 273 derece daha aşağısından başlaması gerektiğini ispat etmiş. Buna göre örneğin 22 santigrat derecedeki bir suyun sıcaklığını mutlak sıfıra göre yazarsak; 22+273=295 derece olur. Bu sistem KELVİN derecesi ile ifade edilir ve 295°K olarak yazılır. Bir emülsiyona az veya çok poz vermek emülsiyonun renk karakteristiğini ve ışığın renk ısısını değiştirmez.

Kırmızıdan maviye doğru renk ısısı yükselir. Gün ışığının renk ısısı atmosfer
şartlarına ve günün saatlerine göre değişir. Suni ışık kaynaklarının verdiği
ışıkların renk ısısı farklı olabilir. Her renkli film belli bir renk ısısına ayarlanmış olduğuna göre, gün ışığı tipi bir film ancak özel filtre kullanmak suretiyle suni ışıkta kullanılabilir. Suni ışık tipi filmler için de bunun aksi doğrudur. (buraya çizelge gelecek)

GÜN IŞIĞININ RENGİ

Güneşli bir günde dışarıda, açık havada dolaşırken birden elektrik ampulü ile aydınlatılmış bir odaya girersek önce odadaki ışığın sarımsı bir aydınlık verdiğini hissederiz. Fakat bir müddet sonra gözümüzün uyum kabiliyeti ile sarı aydınlığı da normal beyaz ışık gibi görmeye baslarız. Bunun gibi gün ışığı her ne kadar beyaz ışık olarak bilinirse de, günün muhtelif saatlerinde beyazı oluşturan renkler arasındaki düzen bozulur. Örneğin, sabahın erken saatlerinde sarı ışık daha çoktur. Gün ilerledikçe bu üstünlük kırmızıya doğru kayar ve akşam üzeri kırmızı renk daha hakim olur. Kış ile yaz veya deniz seviyesi ile dağ tepelerindeki gün ışıkları arasında da fark vardır. Kışın gün ışığında yaza göre daha çok mavi vardır. Deniz seviyesinden yükseldikçe mavilik ve morötesi ışınlarının tesiri artar. Doğrudan doğruya gelen gün ışığı gölgelere göre daha sıcak tonlu olur. Bulutlu ve puslu havalar mavi tonlu renkler vermek eğilimindedir. Meteorolojik hava değişiklikleri gün ışığı rengine çok tesir eder. Örneğin, sabahleyin ani bir yaz yağmurundan sonra çıkan güneşin verdiği ışık parlak olmakla beraber soğuk renktedir. (buraya örnek fotograflar gelecek)

Moderator

Işıklandırılmalarına Göre Filmler

Işıklandırılmalarına göre filmler iki başlık altında incelenebilir.

Gün Işığı Filmleri

Güneş ışığı içinde bulunan kırmızı, yeşil ve mavi renkler gün ortasında eşit bir yüzde ile dağılırlar ve beyaz ışığı oluştururlar. Bu ışık 5500 Kelvin’dir. Gün ışığı filmleri de bu Kelvin derecesine göre ayarlanmışlardır, bu ışık altında objektif renklere sahip fotograflar çekebiliriz. Standart olarak satılan film bu filmdir. Gün ışığı filmi ile yapılan çekimlerde, tungsten ışık altında sarı turuncu renkler, floresan ışık altında mavi yeşil renkler baskın olarak kaydedilir. Bu ışıklar altında gün ışığı filmin doğru renklere kavuşabilmesi adına, tungsten ışık için 80a, 80b, 80c filtreleri, floresan lamba için ise FL-D veya FL-W filtreleri kullanmak gerekir.

Tungsten Filmler

Yapay ışık kaynağı olan, fotograf için üretilmiş tungsten lambalar 3200 Kelvin ışık verirler. Bu Kelvin derecesine göre ayarlanmış filmlere tungsten filmler denir. Eski stüdyo fotografçıları objeleri aydınlatmak için bu tür ışık kaynaklarından yararlanıyorlardı. Gün ışığına göre daha yumuşak ışık olan tungsten ışık günümüzde kontrollü aydınlatmanın gerekli olduğu koşullarda, flaş ışıkları yerine tercih ediliyorlar. Tungsten filmler gün ışığında kullanılırsa fotograflar mavi tonlarda çıkarlar, bunu engellemek için sarının tonları olan 85a, 85b, 85c gibi filtreler kullanılır.